مطالعه دیدگاه دکتر شفیعی کدکنی درباره تحول روحی سنایی و نقد رویکرد تاریخی و دفعی در خصوص تحول سنایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مدرسه اسلامی هنر

چکیده

سنایی شاعر اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم، نقطه عطف ادبیات منظوم عرفانی است
که توانسته است فرایندی از انعکاس مفاهیم عرفانی منثور پیش از خود را در قالب های شعری
غزل، قصیده و مثنوی بیاراید. باتوج هبه منابع موجود در خصوص سنایی، در مورد شخصیت
وی با دو دیدگاه روب هروییم. دیدگاهی که شخصیت سنایی را به صورت تقویمی و خطی
ملاحظه م یکند و تحول وی در پرداختن به اشعار با مضامین عرفانی را یکباره می داند و تلاش
م یکند این فرایند را در اشعار و آثار وی نیز نمایان کند. دیدگاه دیگری که تحول شخصیتی
وی را یکباره نمی داند و این تحولات را در کنار فراز و نشیب شخصیتی وی قلمداد می کند و
معتقد است سنایی حتی در پایان عمر نیز دچار افتادگی ها و لغزندگ یهای زبانی در اشعارش
- هجاگویی و هزل - بوده است. ب اتوج هبه دیدگاه دکتر شفیعی کدکنی که معطوف به دیدگاه
دوم است، با روش توصیفی - تحلیلی، در این پژوهش کوشش م یشود که ابعاد مختلف
انقلاب روحی سنایی مورد تدقیق قرار گیرد و ضمن آن به بررسی این موضوع پرداخته شود که
آیا سنایی هما نطور که شفیعی کدکنی بیان می کند، دارای شخصیت های متعدد و بعضاً
متباین است؟ نتایج این پژوهش حاکی از سیر تدریجی سنایی و حرکت وی به سوی تکامل
شعری است.

کلیدواژه‌ها


کتابنامه
احمد، نذیر، مکاتیب سنایی، تهران، افشار، ۱۳۷۹.
افراسیاب پور، علی اکبر، «عرفان سنایی »، فصلنامه تخصصی عرفان، س ۵، شماره 18 ، ۱۳ ۸۷ .
ایاضی، حسین، سنایی غزنوی، تهران، دفتر پژوهش های فرهنگی، ۱۳ ۸۸ .
بابایی، پرویز، دیوان حکیم سنایی غزنوی؛ با مقدمه، شرح و شیوه سخن سنایی به قلم بدی عالزمان فروزا نفر، تهران، آ گاه، ۱۳۹۰.
بلخی، جلا لالدین محمد، مثنوی و معنوی، تصحیح رینولد الین نیکلسون، تهران، امیرکبیر، ۱۳ ۶۲ .
حسینی، مریم، ثنای سنایی، مجموعه مقالات همایش بی نالمللی حکیم سنایی، چ ۱، تهران، دانشگاه الزهراء و خانه کتاب، ۱۳ ۸۸ .
د. بروین، یوهانس پیتر، )ب(، شعر صوفیانه فارسی، تهران، نشر مرکز، 1378 .
د.بروین، یوهانس پیتر، )الف( حکیم اقلیم عشق، ترجمه مهیار علوی مقدم و محمدجواد مهدوی، مشهد، آستان قدس رضوی، 1378 .
رضوی، مدّرس، دیوان حکیم ابوالمجد مَجدود بن آدم؛ سنایی غزنوی، تهران، نشر سنایی، ۱۳ ۶۳ .
 رضوی، مدرّس، حدیقة الحدیقة و شریعة الطریقة، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳ ۶۸ .
 زری نکوب، عبدالحسین، مقاله سنایی شورید های در غزنه، کتاب شورید های در غزنه؛ اندیش هها و آثار حکیم سنایی، به کوشش محمود فتوحی، علی اصغر محمدخانی، نشر سخن، ۱۳ ۸۵
 زری نکوب، عبدالحسین، در جستجوی تصوف ایران، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳ ۸۶ .
 شفیعی کدکنی، محمدرضا، تازیانه های سلوک، نقد و تحلیل چند قصیده از حکیم سنایی، تهران، آ گاه، ۱۳ ۸۳ .
شیمل، آن ماری، ابعاد عرفانی اسلام، ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران، فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۷.
صفا، ذبیح ا لله، تاریخ ادبیات در ایران، ج 2، تهران، فردوس، 1363 .
عباسی، حبی با لله، مقاله انسانی تراژیک، کتاب شوریده ای در غزنه؛ اندیشه ها و آثار حکیم سنایی، به کوشش محمود فتوحی، علی اصغر محمدخانی، تهران، سخن، ۱۳ ۸۵.
فروزا نفر، بدی عالزمان، شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین محمد عطار نیشابوری، تهران، انتشارات دهخدا، ۱۳۵۳.
مرزآبادی، غلامحسین، تاریخ ادبیات فارسی، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، ۱۳۷۰.
مصفا، مظاهر، دیوان حکیم سنایی، تهران، زوار، ۱۳ ۸۹ .
موسوی گیلانی، سیدرضی، درآمدی بر روش شناسی هنر اسلامی، قم، نشر ادیان، مدرسه اسلامی هنر، ۱۳۹۰.
ولایتی، علی اکبر، سنایی غزنوی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۹۰.