تعلق حکم فقهی به زیبایی در مسئله مرجحات امام جماعت از منظر فقه امامیه و زیبایی‌شناسی صدر المتالهین (ره)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش اموخته سطح دو حوزه علمیه و دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق

چکیده

 
 
 
 
این مقاله بحثی میان‌رشته‌ای بین فقه و زیبایی‌شناسی است؛ در معنای عام خود معادل فلسفه هنر است و به بحث از هستی و چیستی زیبایی می‌پردازد. زیبایی غیر از پذیرش احکام هنری و زیباشناسانه، متعلق حکم فقهی نیز قرار می‌گیرد. یکی از موارد تعلق حکم فقهی به زیبایی مسئله مرجحات امامت جماعت در نماز جماعت است که در روایات و منابع فقهی با عنوان «صباحت وجه» و «زیبایی رخسار» بدان اشاره شده است. با تتبع فقهی و بررسی و اقوال فقها از قدما تا متأخرین، مقاله حاضر مسئله را از منظر صدر المتالهین در باب زیبایی بررسی و کمال زیبایی ظاهری از منظر صدرا تثبیت می‌کند و با استفاده از استشهاد صدرا به همین فرع فقهی در آثارش برای کمال بودن زیبایی، پیوندی قابل‌اعتنا در مناسبات فقه و زیبایی‌شناسی برقرار و ثمراتی در فقه برای آن بیان می‌کند.
 
 
 



[

کلیدواژه‌ها


  1. ابن منظور، ابوالفضل، جمال‌الدین، محمد بن مکرم، (1414). لسان العرب، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع - دار صادر، چاپ سوم.
  2. ابن‌بابویه (صدوق)، محمد بن على بن بابویه، (1413). من لا یحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
  3. ابن‌بابویه (صدوق)، محمد بن على بن بابویه، (1415). المقنع (للشیخ الصدوق)، قم، مؤسسه امام هادى علیه‌السلام، چاپ اول.
  4. ابن‌بابویه (صدوق)، محمد بن على، (1362). الخصال - قم، ، بی‌نا، چاپ اول.
  5. ابن‌بابویه (صدوق)، محمد بن على، (1378). عیون أخبار الرضا علیه‌السلام، تهران، چاپ اول.
  6. ابن‌بابویه (صدوق)، محمد بن على، (1385 ق). علل الشرائع - قم، بی‌نا، چاپ اول.
  7. ابونصر الفارابى، (1995). آراء اهل المدینة الفاضلة و مضاداتها، بیروت، مکتبة الهلال، چاپ اول.
  8. اردبیلى، احمد بن محمد، (1403). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
  9. اسکافى، ابن جنید، محمد بن احمد کاتب بغدادى، (1416). مجموعة فتاوى ابن جنید، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
  10. اصفهانى، فاضل هندى، محمد بن حسن، (1416). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
  11. اصفهانى، مجلسى اول، محمدتقی، (1406). روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، 13 جلد، قم، مؤسسه فرهنگى اسلامى کوشانبور، چاپ دوم.
  12. اصفهانى، مجلسى اول، محمدتقی، (1414). لوامع صاحبقرانى، قم، مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم.
  13. آبى، فاضل، حسن بن ابی‌طالب یوسفى، (1417). کشف الرموز فی شرح مختصر النافع، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ سوم.
  14. آمدی، عبدالواحد، (1381). غررالحکم، قم، موسسه انتشاراتی امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف، چاپ اول.
  15. بحرانى، آل عصفور، یوسف بن احمد بن ابراهیم، (1405). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
  16. پارسونز، گلن،(1389). زیبایی‌شناسی و طبیعت، تهران، نشر رشد آموزش، چاپ اول.
  17. جوهرى، اسماعیل بن حماد، (1410). الصحاح - تاج اللغة و صحاح العربیة، بیروت، دار العلم للملایین، چاپ اول.
  18. حائرى، سید على بن محمد طباطبایى، (1418). ریاض المسائل، قم، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام، چاپ اول.
  19. حلبى، ابن ابى المجد، على بن حسن، (1414). إشارة السبق إلى معرفة الحق، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
  20. حلبى، ابن زهره، حمزة بن على حسینى، (1417). غنیة النزوع إلى علمی الأصول و الفروع، قم، مؤسسه امام صادق علیه‌السلام، چاپ اول.
  21. حلّى، ابن ادریس، محمد بن منصور بن احمد، (1410). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
  22. حلّى، جمال‌الدین، احمد بن محمد اسدى، (1409). الرسائل العشر (لابن فهد)، بی‌جا، انتشارات کتابخانه.
  23. حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، (1410). إرشاد الأذهان إلى أحکام الإیمان، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
  24. حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، (1411). تبصرة المتعلمین فی أحکام الدین، مؤسسه چاپ و نشر وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، تهران - ایران، چاپ اول.
  25. حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، (1420). تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة (ط - الحدیثة)، قم، مؤسسه امام صادق علیه‌السلام، چاپ اول.
  26. حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، (1414). تذکرة الفقهاء (ط - الحدیثة)، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام، قم - ایران، چاپ اول.
  27. حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، (1421). تلخیص المرام فی معرفة الأحکام، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه، چاپ اول.
  28. حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، (1413). قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
  29. حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، (1413). مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
  30. حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، (1412). منتهى المطلب فی تحقیق المذهب، مشهد، مجمع البحوث الإسلامیة، چاپ اول.
  31. حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، (1419). نهایة الإحکام فی معرفة الأحکام، قم، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام، چاپ اول.
  32. حلّى، محقق، نجم الدین، جعفر بن حسن، (1418). المختصر النافع فی فقه الإمامیة، قم، مؤسسة المطبوعات الدینیة، چاپ ششم.
  33. حلّى، محقق، نجم الدین، جعفر بن حسن، (1407). المعتبر فی شرح المختصر، قم، مؤسسه سید الشهداء علیه‌السلام، چاپ اول.
  34. حلّى، محقق، نجم الدین، جعفر بن حسن، (1408). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم، مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم.
  35. دیلمى، سلاّر، حمزة بن عبد العزیز، (1404). المراسم العلویة و الأحکام النبویة، قم، منشورات الحرمین، چاپ اول.
  36. الرازی، عبدالرحمن، (بی‌تا). علل الحدیث، بی‌جا، دار المعرفة.
  37. سبزوارى، محقق، محمد باقر بن محمد مؤمن، (1247). ذخیرة المعاد فی شرح الإرشاد، قم، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام، چاپ اول.
  38. سبزوارى، محقق، محمد باقر بن محمد مؤمن، (1423). کفایة الأحکام، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
  39. شریف الرضی، محمد بن حسین، (1414). نهج البلاغة (للصبحی صالح) - قم، بی‌نا، چاپ اول.
  40. شریف مرتضى، على بن حسین موسوى، (1378). جمل العلم و العمل، نجف اشرف، مطبعة الآداب، چاپ اول.
  41. شیخ الرئیس ابن سینا، (1400). رسائل ابن سینا، قم، انتشارات بیدار.
  42. صدر الدین شیرازی، (1360). اسرار الآیات، تهران، انجمن حکمت و فلسفه.
  43. صدر الدین شیرازى، محمد بن ابراهیم، (1410). اسفار (الحکمۀ المتعالیۀ فی الاسفار العقلیۀ الاربعۀ)، دار الاحیاء التراث العربی، بیروت.
  44. صدر الدین شیرازى، محمد بن ابراهیم، (1383). شرح أصول الکافی، تهران، صدرا، چاپ اول.
  45. صدر الدین شیرازى، محمد بن ابراهیم، (1375). مجموعه رسائل فلسفى صدر المتالهین، تهران، انتشارات حکمت، چاپ اول.
  46. صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم، (1361). تفسیر القرآن الکریم، قم، بیدار، چاپ دوم.
  47. طبرسى، فضل بن حسن، (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو ، چاپ سوم.
  48. طبرى، محمد بن جریر، (1412). جامع البیان فى تفسیر القرآن (تفسیر الطبرى)، بیروت، دار المعرفة، چاپ اول.
  49. طرابلسى، ابن براج، قاضى، عبد العزیز، (1406). المهذب (لابن البراج)، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
  50. طریحى، فخر الدین، (1416). مجمع البحرین، تهران، کتابفروشى مرتضوى، چاپ سوم.
  51. طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، (1414). الأمالی (للشیخ الطوسی)، قم، دار الثقافة، چاپ اول.
  52. طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، (1387). الجمل و العقود فی العبادات، مشهد، مؤسسه نشر دانشگاه فردوسى مشهد، چاپ اول.
  53. طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، (1387). المبسوط فی فقه الإمامیة، تهران، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، چاپ سوم.
  54. طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، (1400). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى، بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ دوم.
  55. طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، (1407). تهذیب الأحکام، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم.
  56. طوسى، محمد بن على بن حمزه، (1408). الوسیلة إلى نیل الفضیلة، قم، انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى، چاپ اول.
  57. عاملى، حرّ، محمد بن حسن، (1409). وسائل الشیعة، قم، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام، چاپ اول.
  58. عاملى، سید جواد بن محمد حسینى، (1419). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمة (ط - الحدیثة)، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
  59. عاملى، شهید اول، محمد بن مکى، (1412). البیان، قم، محقق، چاپ اول.
  60. عاملى، شهید اول، محمد بن مکى، (1417). الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
  61. عاملى، شهید اول، محمد بن مکى، (1410). اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة، بیروت، دار التراث و الدار الإسلامیة، چاپ اول.
  62. عاملى، شهید اول، محمد بن مکى، (1408). النفلیة، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، چاپ اول.
  63. عاملى، شهید اول، محمد بن مکى، (1419). ذکرى الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام، چاپ اول.
  64. عاملى، شهید اول، محمد بن مکى، (بی‌تا). رسائل الشهید الأول، بی‌نا.
  65. عاملى، شهید ثانى، زین الدین بن على، (1410). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (المحشّى - کلانتر)، قم، کتابفروشى داورى، چاپ اول.
  66. عاملى، شهید ثانى، زین الدین بن على، (1420). الفوائد الملیة لشرح الرسالة النفلیة، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، چاپ اول.
  67. عاملى، شهید ثانى، زین الدین بن على، (1414). حاشیة الإرشاد، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، چاپ اول.
  68. عاملى، شهید ثانى، زین الدین بن على، (1402). روض الجنان فی شرح إرشاد الأذهان (ط - الحدیثة)، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه، چاپ اول.
  69. عاملى، شهید ثانى، زین الدین بن على، (1413). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة، چاپ اول.
  70. عاملى، کرکى، محقق ثانى، على بن حسین، (1414). جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام، چاپ دوم.
  71. عاملى، محمد بن على موسوى، (1411). مدارک الأحکام فی شرح عبادات شرائع الإسلام، بیروت، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام، چاپ اول.
  72. عاملى، محمد بن على موسوى، (1411). نهایة المرام فی شرح مختصر شرائع الإسلام، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
  73. عراقى، آقا ضیاء الدین، على کزازى، (1414). شرح تبصرة المتعلمین (للآغا ضیاء)، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
  74. عسکری، ابی هلال، (1433). معجم الفروق اللغویۀ، قم، مؤسسۀ النشر الاسلامی التابعۀ لجماعۀ المدرسین بقم المشرفۀ، ، چاپ ششم.
  75. علیدوست، ابوالقاسم، فقه و مصلحت، سازمان انتشارات پژوهشگاه.
  76. فراهیدى، خلیل بن احمد، (1410). کتاب العین، قم، نشر هجرت، چاپ دوم.
  77. فیومى، احمد بن محمد مقرى، (بی‌تا). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم، منشورات دار الرضی، چاپ اول.
  78. قمّى، صدوق اوّل، على بن بابویه، (بی‌تا). مجموعة فتاوى ابن بابویه، بی‌نا، چاپ اول.
  79. کرول، نوئل، (1386). درآمدی بر فلسفه هنر، تهران، انتشارات فرهنگستان هنر.
  80. کاشانى، فیض، محمد محسن ابن شاه مرتضى، (بی‌تا). مفاتیح الشرائع، انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى - ره، قم - ایران، چاپ اول.
  81. کلینى، ابو جعفر، محمد بن یعقوب، (1407). الکافی (ط - الإسلامیة)، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم.
  82. کیدرى، قطب الدین، محمد بن حسین، (1416). إصباح الشیعة بمصباح الشریعة، قم، مؤسسه امام صادق علیه‌السلام، چاپ اول.
  83. گفت و گو با حسن بلخاری، (1391). در باب زیبایی شناسی هنر اسلامی (مجله اطلاعات حکمت و معرفت)، تهران، موسسه اطلاعات.
  84. گیلانى، میرزاى قمّى، ابو القاسم بن محمد حسن، (1420). مناهج الأحکام فی مسائل الحلال و الحرام، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
  85. متقی هندی، (1397).کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، بیروت، مکتبۀ التراث الاسلامی، بیروت، چاپ اول.
  86. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، (1403). بحار الأنوار (ط - بیروت)، بیروت، چاپ دوم.
  87. مفید، محمد بن محمد، (1413). الإختصاص، قم، چاپ اول.
  88. مکارم شیرازى، ناصر، (1371). تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دهم.
  89. منسوب به امام رضا، على بن موسى علیهماالسلام، (1406). الفقه - فقه الرضا، مشهد، مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام، چاپ اول.
  90. نجفى، صاحب الجواهر، محمد حسن، (1421). جواهر الکلام فی ثوبه الجدید، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، چاپ اول.
  91. نجفى، کاشف الغطاء، حسن بن جعفر بن خضر، (1422). أنوار الفقاهة - کتاب الصلاة (لکاشف الغطاء، حسن)، نجف، مؤسسه کاشف الغطاء، چاپ اول.
  92. نراقى، مولى احمد بن محمد مهدى، (1415). مستند الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام، چاپ اول.
  93. نورى، محدث، میرزا حسین، (1408). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام، چاپ اول.
  94. ورام بن أبی فراس، مسعود بن عیسى، (1369). مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام، ترجمه تنبیه الخواطر - مشهد، بی‌نا، چاپ اول.
  95. هاسپرس، جان، (1393). زیبایی شناسی، قم، انتشارات مدرسه اسلامی هنر، چاپ اول.
  96. هاشم نژاد، حسین، (1392). زیبایی شناسی در آثار ابن سینا، شیخ اشراق وصدر المتالهین، تهران، انتشارات سمت، چاپ اول.