بررسی و تحلیل ساختاری و محتوایی دیوارنگاره‌های امامزاده شاهزید اصفهان بر اساس آراء پانوفسکی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه هنر، مرکز تحقیقات افق های نوین در معماری و شهرسازی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.

2 استادیار گروه هنر، مرکز تحقیقات افق های نوین در معماری و شهرسازی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایرانطبقه دوم واحد 2

3 استادیار گروه هنر، مرکز تحقیقات افق های نوین در معماری و شهرسازی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران

چکیده

شمایل نگاری از ائمه اطهار رایج ترین شکل ظهور مضامین هنر دینی در ایران است که از سده هشتم هجری با کتاب آرایی آغاز و با تقویت اندیشه‌های شیعی عصر صفوی، حس ملی – مذهبی عامه مردم را بیدار و بر دیوار اماکن متبرکه عمومی ظهور یافت. شمایل شناسی و شمایل نگاری توسط اروین پانوفسکی چهره برجسته مکتب واربورگ به عنوان یک رویکرد مطالعاتی مطرح و مراتب سه گانه‌ی توصیف پیشاشمایل نگارانه، تحلیل شمایل نگارانه و تفسیر شمایل شناسانه برای آن ذکر شد. امامزاده زید اصفهان یکی از مکان هایی است که حاوی تصاویر شمایلنگارانه مذهبی از دوره قاجار بوده تا کنون سالم مانده اند. این پژوهش به هدف بررسی ساختار بصری و تحلیل محتوایی نقاشی های امامزاده زید اصفهان (شاه زید) بر اساس نظریه پانوفسکی به توصیف، تحلیل و تفسیر نقاشیهای موجود در این مکان می‌پردازد. شیوه پژوهش توصیفی تحلیلی بوده و جمع آوری اطلاعات به شیوه کتابخانه‌ای و میدانی و در پاسخ به این سؤالات است که 1- چگونه می‌توان بر اساس آراء پانوفسکی شمایلهای امامزاده شاهزید اصفهان را بررسی کرد؟ 2- ویژگیهای خاص، ساختار، محتوا، مشابهت‌ها و تفاوتهای شمایلهای امامزاده شاهزید اصفهان کدام است؟ نتایج نشان می‌دهد این نقاشیها فاقد روابط و پیچیدگیهای ساختاری آکادمیک و یا درباری بوده و دارای نمادهایی است که ریشه در اعتقادات مذهبی مردم بویژه در زمان خود دارد که تا پیش از این در هنر ایران دیده نشده است، در نتیجه از دیدگاه پانوفسکی وجه توصیفی آنها بسیار زیاد و وجه تحلیلی و تفسیریشان کمتر مورد توجه هنرمند قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها